Sleman, Yogyakarta (ANTARA) – Żyjemy w epoce, w której nasze smartfony wiedzą o naszych gustach lepiej niż nasi własni sąsiedzi — co nas rozzłości, czyje poglądy skłaniają nas do zgody i jakiego rodzaju głupotę kochamy wyśmiewać.
Smartfony nieustannie karmią nas światem, który odbija nasze własne myślenie, jakby jedyną funkcją technologii było udowodnienie nam, że mamy rację.
Problem polega na tym, że żyjemy w Indonezji, kraju, który nie był ustanowiony w ten sposób.
28 października 1928 roku młodzież z różnych środowisk zgromadziła się w Batavii — obecnie Dżakarta — aby przysięgać wierność jednemu krajowi macierzystemu, jednemu narodowi i jednemu językowi. Nie mieli wyznaczonych terminów, które filtrują poglądy sprzeczne, ani algorytmów, które ukrywają głosy, których nie lubili. Zamiast tego odważyli się wyobrazić sobie wspólny dom pomimo ich różnic.
Niemal sto lat później odziedziczyliśmy ten wspólny dom, by zacząć budować pokoje, do których drzwi otwierają się tylko dla podobnie myślących. Najkrótsze, a jednocześnie najważniejsze słowo Deklaracji Młodzieży z 1928 roku — „jeden” — stoi teraz przed testem, którego inicjatorzy nigdy nie mogli sobie wyobrazić.
„Jeden” nie oznacza uniformizacji. Młodzież z 1928 roku nie porzuciła swoich korzeni ani nie rozlała każdej różnicy w jeden wielki kształt. Zamiast tego zrobili coś o wiele trudniejszego: wyobrazili sobie różnice współistniejące pod jednym wspólnym ideałem.
W tym sensie „jeden” to synteza. Słowo to nie wymazuje rzeczywistości naszej różnorodności; raczej nadaje tym różnicom kierunek i wspólny dom zwany Indonezją. Dlatego Indonezja na początku swej drogi była nie tylko faktem geograficznym, lecz wyrazem odwagi w tworzeniu wspólnoty politycznej, która jeszcze nie miała się w pełni zmaterializować.
Teraz ten ideał stoi w obliczu nowego wyzwania w zupełnie innej formie. Ludzie Indonezji nie stają już przed żołnierzami blokującymi ulice ani przed fizycznymi konfliktami ograniczającymi miejsce spotkań. Dzisiaj zagrożenie nadchodzi poprzez ekran smartfona, połączenie internetowe i algorytmy mediów społecznościowych, które śledzą każdy nasz ruch.
Algorytmy działają na prostym założeniu. Śledzą, w co ludzie klikają, co oglądają, co udostępniają lub komentują, a następnie dobierają spersonalizowane rekomendacje, by utrzymać ich wciągonych.
Chociaż ten mechanizm oferuje wygodę, niesie ze sobą koszt. Gdy uwaga staje się główną miarą, treści wywołujące oburzenie, lęk lub poczucie wyższości zyskują na największym zasięgu, ponieważ generują najwięcej zaangażowania.
Gdy jesteśmy ciągle karmieni poglądami potwierdzającymi nasze myślenie, nasz świat znacznie się zawęża.
To właśnie tutaj rozwijają się ekskluzje echa. Słyszymy nasze własne głosy w kółko, a następnie mylnie bierzemy to echo za głos całego narodu. Potwierdzenie ze strony tych, którzy podzielają nasze poglądy, wydaje się absolutną prawdą, podczas gdy sprzeciw ze strony outsiderów brzmi jak zagrożenie.
Przestajemy mieć tylko różne poglądy; zaczynamy wątpić, czy ludzie o odmiennych poglądach w ogóle zasługują na rozmowę.
Co ironiczne, bańka echa oferuje uspokajające ukojenie. Ludzie naturalnie lubią być zrozumiani i potwierdzeni, podczas gdy nikt nie cieszy się rozmową, która zmusza ich do kwestionowania własnego stanowiska.
W tym sensie algorytmy nie tworzą ludzkich wad; one nasilają istniejące skłonności. Technologia po prostu daje lustro, a my często jesteśmy zbyt pochłonięci tym, co widzimy.
W rezultacie słowo „jeden” w Deklaracji Młodzieży grozi utratą swojego prawdziwego znaczenia. Jeden kraj rozdziela się na tysiące odizolowanych od siebie eksponatów echa. Jeden naród rozkłada się na klaster frakcji zajętych debatą nad tym, kto kwalifikuje się do bycia prawdziwym Indonezyjczykiem. A jeden język, kiedyś wybrany jako most, teraz jest wykorzystywany do budowania ogrodzeń podejrzeń, drwin i podziałów.
Nawet wymyślamy nowe słownictwo, by wyśmiewać naszych współobywateli. Ludzie nie są już postrzegani jako po prostu błędni; są etykietowani i pomijani bez kultywowania ich argumentów.
W końcu jedność nie oznacza, że wszyscy muszą podzielać te same poglądy. Gdyby tak było, jedność przetrwałaby tylko dopóki nikt nie odważyłby się jej kwestionować. Zdrowe państwo żyje dzięki różnicy, krytyce i debacie. Bez nich słowo „jeden” łatwo może być wykorzystane jako nakaz milczenia.
Przesuwanie granic
W 1928 roku młodzież musiała przekroczyć granice wyznaczone przez ich pierwotne tożsamości dla dobra jedności. Dziś musimy przekraczać granice cicho wybudowane przez nasze własne nawyki cyfrowe.
Może najbardziej aktualnym aktem patriotyzmu dzisiaj jest drobne, pozornie trywialne, jak odwaga przeczytania poglądów z którymi się nie zgadzamy, weryfikowanie źródeł informacji, czy zatrzymanie się na kilka sekund przed napisaniem komentarza, który mógłby zdehumanizować innych.
Chociaż te czyny nie są konwencjonalnym bohaterstwem, mogą właśnie być tym, co utrzymuje żywość podstawowej idei Deklaracji Młodzieży.
„Jeden” nie jest raportem o doskonałej rzeczywistości; to moralne zobowiązanie do rzeczywistości, którą pragniemy wspólnie budować. „Jeden” oznacza wybór, by nie pozwolić, aby nasze różnice stały się wymówką do wymazania siebie nawzajem. Możemy nie zgadzać się co do drogi naprzód, ale nigdy nie powinniśmy postrzegać naszych współobywateli jako obcych w ich własnym kraju matczynym.
Algorytmy uczą nas otaczać się tymi, którzy przypominają nas samych, co sprawia, że nasze przekonania czują się jak absolutne prawdy. Jednak naród nie może być zbudowany wyłącznie na tym, co wydaje się znajome. Naród rośnie, gdy jesteśmy gotowi wejść w dyskomfort, wysłuchiwać głosów, które nie podobają nam się, testować poglądy, które posiadamy, i uznawać, że doświadczenia życiowe innych mogą odkryć prawdy, których my przegapiliśmy.
Tak więc podtrzymanie „jeden” oznacza odrzucenie iluzji, że rzeczywistość na ekranach naszych telefonów jest rzeczywistością dla wszystkich Indonezyjczyków. Nikt nie może rościć sobie wyłącznej własności Indonezji tylko dlatego, że ich oś czasu pełna jest ludzi podzielających ich wartości.
Słowo „jeden”, zatem, musi stać się wyborem, który odnawiamy każdego dnia — decyzją, że ponad wszystkimi naszymi różnicami nadal będziemy dzielić ten świat; że zanim osądzimy, będziemy gotowi zrozumieć; i że zanim uznamy innych za wrogów, pamiętamy ich jako współobywateli tego samego kraju ojczystego.
„Jeden” nie jest rzeczywistością, która sama z siebie utrzyma się; to niekończące się moralne zadanie.
W 1928 roku młodzi składający przysięgę użyli słowa „jeden”, by zjednoczyć naród, który miał się dopiero narodzić. Dziś musimy wciąż je potwierdzać, aby Indonezja, którą zbudowaliśmy, nie rozpadła się w naszych własnych umysłach.
Śmierć słowa „jeden” nie zaczyna się wtedy, gdy ludzie przestają je wypowiadać, lecz wtedy, gdy czujemy, że nie potrzebujemy już innych, aby zrozumieć Indonezję.
Indonezja narodziła się ze słowa „jeden”, które zjednoczyło różnorodne, podzielone realia. Dziś naszym zadaniem jest ocalić Indonezję przed realiami, które są celowo zaprojektowane, by dzielić.
Testowanie Przysięgi Młodzieży w Bańce Informacyjnej
2026-11-04
Michał Nowak