Roślina z Kalimantanu obiecująca skuteczne leczenie cukrzycy

Jember, Jawa Wschodnia (ANTARA) – Naukowcy z Uniwersytetu Jember (UNEJ) odkryli, że Ampelocissus rubiginosa Lauterb, dzika roślina endemiczna wyspy Kalimantan, wykazuje silny potencjał jako środek przeciwcukrzycowy i może być skuteczniejsza w obniżaniu poziomu cukru we krwi niż powszechnie stosowany lek przeciwcukrzycowy.

Zespół badawczy Wydziału Farmaceutycznego UNEJ naukowo potwierdził właściwości przeciwcukrzycowe tej rośliny, znanej miejscowo wśród Dayaków jako „Tawas ut” lub „Panamar peri”, po latach badań laboratoryjnych i na zwierzętach.

„Ampelocissus rubiginosa Lauterb to pnącze rosnące dziko w lasach Kalimantanu i od dawna używane przez społeczności Dayak do leczenia zarówno ran wewnętrznych, jak i zewnętrznych, lecz jej właściwości przeciwcukrzycowe nigdy wcześniej nie były badane” — powiedział dziekan Wydziału Farmaceutycznego, profesor Ari Satia Nugraha, w Jemberze, wschodnia Jawa, w środę (3 czerwca).

Według Nugrahy cukrzyca to choroba przewlekła, która wymaga długoterminowego leczenia. Choroba ta coraz częściej dotyczy osób w wieku produktywnym, w tym osób po trzydziestce. Indonezja stoi w obliczu rosnącego obciążenia cukrzycą. Szacuje się, że około 19,5 miliona ludzi w kraju żyje z cukrzycą, co czyni Indonezję piątym co do wielkości udziałowcem w globalnych przypadkach cukrzycy. Tymczasem rząd rocznie wydaje na leczenie cukrzycy około Rp95 bilionów.

Około 90 procent surowców farmaceutycznych używanych w Indonezji wciąż jest importowanych, mówi Nugraha, co czyni leki mniej dostępnymi cenowo dla wielu pacjentów, zwłaszcza tych wymagających leczenia do końca życia, takich jak osoby z cukrzycą.

„Ta sytuacja skłoniła nasz zespół do zbadania potencjału bioróżnorodności Indonezji” — powiedział Nugraha.

Indonezja, jak mówi Nugraha, ma około 6 000 gatunków roślin leczniczych, które pozostają w dużej mierze nieodkryte.

Korzeń Tawas ut przypomina maniok, ale po wysuszeniu staje się twardy jak drewno teakowe, co wymaga przetwarzania przy świeżości.

Naukowcy po raz pierwszy uzyskali próbki z Borneo w 2015 roku i spędzili prawie dekadę na prowadzeniu badań, w tym izolację aktywnych związków, testy laboratoryjne (in vitro) i badania na zwierzętach (in vivo).

„Od prawie 20 lat badam rośliny lecznicze. Ten ekstrakt z rośliny jest unikalny i zawiera wyjątkowo wysokie poziomy polifenoli” — powiedział Nugraha.

Dodał, że badanie wykazało, iż etanolowy ekstrakt z korzeni rośliny hamuje enzymy odpowiedzialne za rozkład węglowodanów na cukry, osiągając skuteczność około pięć razy większą niż powszechnie używany lek przeciwcukrzycowy.

Roślina działa poprzez spowalnianie aktywności enzymów przekształcających węglowodany w cukier w układzie pokarmowym. Jej związki fenolowe i antyoksydanty pomagają obniżać poziom cukru we krwi, ograniczając ilość cukru uwalnianego do krwiobiegu.

Badania laboratoryjne wykazały, że ekstrakt z korzenia Tawas ut był znacznie skuteczniejszy niż powszechnie stosowany lek przeciwcukrzycowy w hamowaniu enzymów trawiących węglowodany.

Aby osiągnąć podobny efekt, ekstrakt roślinny wymagał dawki prawie pięć razy mniejszej niż standardowy lek, co świadczy o silniejszej aktywności biologicznej.

Niemniej jednak, ustalenia te ograniczają się do badań laboratoryjnych i na zwierzętach. Potrzebne będą dalsze badania kliniczne, zanim roślina zostanie rozważana do szerszego zastosowania u ludzi.

Badacze zidentyfikowali również trzy główne aktywne związki w korzeniu, wszystkie należące do rodziny flawonoidów, naturalnych związków obecnych w zielonej herbacie, czerwonych winogronach i różnych jagodach, znanych ze swoich właściwości przeciwutleniających. Co warte podkreślenia, trzy związki zostały po raz pierwszy zidentyfikowane w Tawas ut.

Badanie przeprowadzono we współpracy z indonezyjską Narodową Agencją Badań i Innowacji (BRIN), James Cook University w Australii oraz Uniwersytetem Wollongong w Australii. Wyniki ukazały się w Journal of Biologically Active Products from Nature w grudniu 2025 roku.

„Przeskanowaliśmy dziesiątki indonezyjskich roślin i żadna nie okazała się równie skuteczna jak ta. Wyniki in vitro były lepsze niż składnik odniesienia, a badania na zwierzętach pozytywnie potwierdziły ustalenia” — powiedział Nugraha.

Ustalenia te wspierają to, co ludy Dayak od wieków wiedzą: że roślina ma prawdziwą wartość leczniczą.

Badania wpisują się w wysiłki rządu mające na celu opracowanie leków ziołowych i wzmocnienie niezależności farmaceutycznej Indonezji.

Poprzez naukowe potwierdzenie tradycyjnej wiedzy Dayak, badanie przyczynia się do przekształcenia rdzennej mądrości w naukowo potwierdzone produkty zdrowotne.

„Współpracujące badania pokazują, że różnorodność biologiczna Indonezji, jeśli jest traktowana poważnie, może stać się fundamentem krajowej samodzielności farmaceutycznej. Szansą są lasy, które zostały zachowane przez lokalne społeczności przez pokolenia” — dodał Nugraha.