Małżonkowie obcokrajowcy po ślubie z Indonezyjczykami trwającym co najmniej pięć lat mogą wkrótce zostać zwolnieni z zezwolenia na zatrudnienie obcokrajowców przez Ministerstwo ds. Siły Roboczej oraz z rocznej opłaty w wysokości 1 200 USD, a to samo zwolnienie może również dotyczyć dorosłych dzieci z mieszanych małżeństw.
Te zmiany podobno zawiera nowa Ustawa o Ochronie Pracy, która została uchwalona przez Zgromadzenie Reprezentantów 6 października 2026 r. Ale zanim wykręcisz szampana, zwróć uwagę na szczegóły, bo ostateczny tekst ustawy wciąż nie został opublikowany.
Ustawa ma być podpisana przez prezydenta w listopadzie, a następnie opublikowana w Dzienniku Ustaw, po czym prawnicy, pracodawcy i ekspaci z lokalnymi małżonkami będą mogli przeanalizować odpowiednie klauzule. Jednak nawet po promulgacji niektóre przepisy wejdą w życie dopiero po opracowaniu odpowiednich regulacji, wydanych przez biuro prezydenta lub Ministerstwo ds. Siły Roboczej. Takie regulacje mogą zająć kilka miesięcy, a nawet lat.
Rdzeń zmiany dla ekspatów dotyczy Planu Wykorzystania Pracowników Zagranicznych (Rencana Penggunaan Tenaga Kerja Asing – RPTKA) – obligatoryjnego zezwolenia, które indonezyjscy pracodawcy muszą uzyskać od Ministerstwa ds. Siły Roboczej przed zatrudnieniem jakiegokolwiek obcokrajowca. Towarzyszy mu roczna opłata w wysokości 1 200 USD, oficjalnie nazywana Funduszem Wynagrodzeń dla Pracowników Zagranicznych (DKP-TKA), z lubością nazywana „podatkiem od ekspatów.”
Opłata w wysokości 1 200 USD, którą należy uiścić w dolarach amerykańskich w stanie nienaruszonym (zgniecione banknoty nie są akceptowane), jest klasyfikowana jako „dochód państwowy niepodatkowy” i przypuszczalnie trafia na szkolenie indonezyjskich pracowników. Jednak ośmiu urzędników Ministerstwa ds. Siły Roboczej zostało w kwietniu skazanych za prowadzenie szajki wymuszającej opłaty RPTKA o wartości wielu miliardów rupii.
Podczas gdy RPTKA może być zwolniony dla ekspatów będących w długotrwałych małżeństwach oraz dorosłych pracujących dzieci z rodziców indonezyjsko-zagranicznych, zwykłe wymagania i opłaty pozostaną w mocy dla Zezwolenia na Pobyt Tymczasowy (ITAS) i Zezwolenia na Pobyt Stały (ITAP). Ponadto obcokrajowcy nadal będą objęci zakazem pracy w niektórych sektorach, takich jak zasoby ludzkie, wojsko i służba cywilna.
„Pozytywny wpływ”
Przedsiębiorstwa i zwolennicy praw mieszanowanych małżeństw powitali ruch mający na celu ograniczenie wymogów RPTKA. Dyrektor ekspat, którego firma dostarcza dziesiątki zagranicznych nauczycieli języka angielskiego do międzynarodowych i prywatnych szkół w Indonezji, pochwalił ten krok. „Jeśli to wejdzie w życie, będzie miało to ogromny, pozytywny wpływ na moją działalność,” powiedział. „Przez lata borykaliśmy się z niezwykle surowymi kwotami zatrudniania i astronomicznymi kosztami zgodności. Próbowaliśmy zatrudniać stałych mieszkańców na wizach ITAP, ale urzędnicy i tak znajdowali sposoby, byśmy płacili wysokie koszty za naszych obcokrajowców pracowników.”
Pomimo entuzjazmu dyrektor zaznaczył, że jasność jest kluczowa i urzędnicy ds. siły roboczej muszą być dokładnie zaznajomieni z nowymi przepisami. „Cokolwiek zdecydują, mam nadzieję, że będzie to jasne. Zbyt wiele razy w przeszłości urzędnicy nie byli pewni własnych przepisów, co prowadziło do zamieszania co do tego, co było, a co nie było dozwolone,” dodał.
Indonezyjskie Towarzystwo Małżeństw Mieszanych (PerCa), które od dawna zabiega o prawa rodzin mieszanych, pochwaliło Ustawę o Ochronie Pracy, mówiąc, że „wyrabia nową historię dla rodzin z mieszanych małżeństw”. Przedstawiciel oświadczył, że PerCa przekazało parlamentowi uwagi do projektu ustawy i będzie w przyszłości ściśle monitorować eventualne regulacje wykonawcze.
„Musimy poczekać”
Indonesia Expat rozmawiał z kilkoma prawnikami zajmującymi się firmami zagranicznymi i rekrutacją ekspatów. Żaden z nich nie był w stanie potwierdzić ostatecznego brzmienia klauzul ustawy dotyczących zwolnień RPTKA dla pracowników zagranicznych. „Części projektu ustawy były omawiane podczas dyskusji i chociaż powiedziano nam, że została uchwalona, musimy poczekać, aż zostanie promulgowana,” powiedział jeden prawnik ds. zatrudnienia.
Oficjalny komentarz pojawił się 6 października, gdy minister ds. siły roboczej Yassierli wymienił 13 głównych przełomów w nowej ustawie, wpisując jako 12-te: „optymalizację i regulację obcokrajowców pracujących, którzy są prawnie małżeństwem z obywatelami Indonezji, w tym dzieci urodzonych z takich małżeństw”.
Przy założeniu, że zmiana wejdzie w życie, rozwiązałaby długotrwałą sprzeczność między polityką imigracyjną Indonezji a prawem pracy. Podczas gdy Ustawa Imigracyjna z 2011 r. przyznaje ekspatom będącym w mieszanych małżeństwach, posiadającym wizę ITAS lub ITAP, prawo do pracy lub prowadzenia działalności, by zaspokoić potrzeby rodzin, Ministerstwo ds. Siły Roboczej generalnie utrzymuje, że każdy obcokrajowiec wykonujący pracę musi mieć sponsora korporacyjnego poprzez proces RPTKA. Jednak ministerstwo niedawno wyjaśniło, że obcokrajowcy będący małżonkami prowadzącymi własny mikro- lub mały biznes nie potrzebują zgody RPTKA.
Undoing the Omnibus Law
Artykuły dotyczące RPTKA to zaledwie mała część nowo uchwalonej Ustawy o Ochronie Pracy, która według założenia daje pracownikom większą siłę po latach agresywnych reform pro-biznesowych. Kluczowe zmiany obejmują ostrzejsze outsourcing i ograniczenia umów, podwyższenie odpraw i zmiany w urlopie macierzyńskim oraz większą ochronę ubezpieczeń społecznych dla pracowników pracujących dorywczo w sektorach cyfrowych i pracy nieregularnej.
Analitycy twierdzą, że ustawa to ruch prezydenta Prabowo Subianto, aby samodzielnie wyeksponować swoją politykę pracy poprzez odwrócenie kluczowych elementów dziedzictwa ekonomicznego byłego prezydenta Joko Widodo — masowej, pro-rynkowej Omnibusowej Ustawy o Tworzeniu Miejsc Pracy.
Oryginalna Omnibusowa Ustawa o Tworzeniu Miejsc Pracy ma burzliwą historię: została uchwalona w 2020 roku, wywołując masowe protesty związków i studentów. W 2021 roku Trybunał Konstytucyjny śmiało stwierdził, że ustawa jest warunkowo niekonstytucyjna z powodu braku konsultacji publicznej. Widodo następnie w 2022 r. przepchnął ją przez system nadzwyczajny, który został zatwierdzony w następnym roku, a dopiero w październiku 2024 r. Trybunał Konstytucyjny nakazał, by niektóre postanowienia zostały zmodyfikowane i aby w ciągu dwóch lat utworzono nową ustawę o prawie pracy.
Dla rodzin z mieszanych małżeństw i pracodawców pytanie teraz brzmi, kiedy obiecywane zwolnienia z RPTKA faktycznie wejdą w życie, oraz czy prawo wprowadzi jasne, spójne zasady, czy też stworzy nowe warstwy biurokracji. Jak skomentował jednym z doświadczonych ekspatów w Dżakarcie: „To brzmi dobrze, ale czy to będzie kolejny przypadek starego ‘zrobimy to łatwiejsze’, bez faktycznego ułatwienia?”
