Jakarta (ANTARA) – Kiedy zagrożenia dla bezpieczeństwa przekraczają granice państw, skuteczne odpowiedzi zależą nie tylko od gotowości każdego kraju, ale także od jego zdolności do koordynowania działań z innymi.
Informacje posiadane przez jeden kraj mogą być potrzebne innemu, podczas gdy rozwiązanie jednego przypadku może wymagać agencji o różnych mandatach. Bez skutecznej koordynacji luki między nimi mogą być wykorzystywane przez sieci przestępcze.
W Azji Południowo-Wschodniej ustanowiono różne mechanizmy radzenia sobie z tymi wyzwaniami, od partnerstw dwustronnych po podregionalne i regionalne fora bezpieczeństwa.
Jednak istnienie tych mechanizmów nie gwarantuje automatycznie, że informacje, możliwości i decyzje z jednego kanału współpracy wspierają pracę innego.
Wyzwanie Indonezji polega nie tylko na rozszerzaniu współpracy, ale na zapewnieniu, że każdy mechanizm służy właściwemu celowi i przynosi wymierne skutki.
Okazja do przetestowania tego podejścia pojawiła się podczas serii spotkań Indonezja-Australia 22 października 2026 roku oraz siódmego Podregionalnego Spotkania ds. Walki z Terroryzmem i Bezpieczeństwem Transnarodowym (SRM), które odbyło się w Dżakarcie następnego dnia.
Indonezja i Australia zgodziły się wspólnie prowadzić ocenę skuteczności Forum Politycznego ds. Walki z Terroryzmem dla Starszych Urzędników (SOCTPF) po sześciu latach działalności.
Ocena ta może stanowić coś więcej niż ocenę jednego forum.
Dla Indonezji stanowi to okazję do określenia, czy regionalne mechanizmy bezpieczeństwa wyjaśniają podział odpowiedzialności, wzmacniają wspólne odpowiedzi i identyfikują luki w koordynacji, które wciąż trzeba rozwiązać.
Określanie ról
Siódme SRM zostało współprzewodniczone przez indonezyjskiego Koordynującego Ministra ds. Polityki i Bezpieczeństwa, Dudunga Abdurachmana, oraz australijskiego Ministra Spraw Wewnętrznych, Imigracji i Obywatelstwa, Cyberbezpieczeństwa i Sztuki, Tony’ego Burkea.
Forum zgromadziło osiem krajów: Indonezję, Australię, Brunei Darussalam, Malezję, Nową Zelandię, Filipiny, Singapur i Tajlandię.
Dyskusje dotyczyły terroryzmu i przemocy ekstremistycznej, nieuregulowanej migracji, handlu ludźmi, przemytu ludzi, centrów oszustw online, cyberprzestępczości, bezpieczeństwa morskiego i ochrony kluczowej infrastruktury.
Dzień wcześniej dwa kraje przeprowadziły 12. posiedzenie Indyonezj-Australia Ministerial Council Meeting on Law and Security (MCM).
Dwa kraje omówiły wzmocnienie partnerstwa strategicznego, bezpieczeństwo morskie, zwalczanie terroryzmu i wysiłki na rzecz zwalczania przestępczości transnarodowej, bezpieczeństwo granic i cyberbezpieczeństwo.
Dwa fora mają różne zakresy i funkcje. Współpraca dwustronna daje Indonezji i Australii możliwość pogłębienia koordynacji międzyagencyjnej i budowania wspólnych zdolności. SRM z kolei łączy więcej krajów, aby przeciwdziałać zagrożeniom transgranicznym i koordynować podejścia zgodnie z regionalnymi interesami.
Te odrębne role powinny być atutem. Współpraca dwustronna może pogłębiać wspólne działania w określonych obszarach, podczas gdy fora podregionalne mogą rozszerzać korzyści poprzez koordynację z innymi państwami. Jednak te połączenia nie pojawiają się automatycznie jedynie z powodu, że fora zajmują się pokrywającymi się kwestiami.
Indonezja powinna zachęcać, aby rezultaty jednego mechanizmu informowały pracę innego, bez zacierania ich odrębnych mandatów. Ocena SOCTPF ma znaczenie nie tylko dla oceny wydajności forum, ale także dla identyfikowania przeszkód, które utrudniają osiągnięcie pełnego potencjału współpracy w zakresie bezpieczeństwa.
Konieczność lepszego wykorzystania istniejących mechanizmów podkreślił również minister spraw zagranicznych Indonezji Arrmanatha Nasir podczas spotkania z szefem MSZ Australii Penny Wong w Dżakarcie 22 października.
„Omówiliśmy sytuację regionalną i to, jak możemy przyczynić się do odporności regionalnej poprzez różne istniejące mechanizmy” — powiedział Arrmanatha.
Podkreślił on wagę optymalizacji Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), Stowarzyszenia Północno-Wschodniego wybrzeża Indian Ocean Rim Association (IORA) oraz Forum Wysp Pacyfiku (PIF), w których uczestniczą zarówno Indonezja, jak i Australia.
Te kanały dają Indonezji możliwości wzmocnienia współpracy w różnych regionach. Zadanie nie polega na scalaniu wszystkich forów w jedną strukturę, lecz na zapewnieniu, że każdy wnosi wkład zgodnie ze swoim mandatem i zasięgiem. Silniejsza współpraca musi również respektować rolę ASEAN i interesy uczestniczących krajów.
Identyfikacja luk
Zagrożenia cyfrowe pokazują, dlaczego jasne podziały odpowiedzialności mają znaczenie. Na siódmym SRM delegaci omawiali nadużywanie pojawiających się technologii, w tym sztucznej inteligencji, w celu ułatwiania przestępstw i ekstremizmu. Forum zajął się także wymianą informacji, rehabilitacją i reintegracją oraz rozwojem narzędzi zapobiegających online’owemu ekstremizmowi.
Wśród omawianych inicjatyw były Protokół powiadamiania o kryzysach online, plany zaktualizowania 2025 Glossary of Extremist Content Online (Słownik treści ekstremistycznych online) oraz regionalny framework analizy nastrojów. Inicjatywy te są opracowywane przez Brunei Darussalam i Malezję, współprzewodniczące SOCTPF na lata 2026–2027.
Takie narzędzia mogą pomagać krajom w identyfikowaniu i reagowaniu na zagrożenia, ale ich skuteczność zależy od wdrożenia. Informacje muszą być weryfikowalne, przekazywane właściwym organom i poparte działaniami zgodnymi z jasnymi procedurami.
Analiza nastrojów nie może również stanowić jedynej podstawy do stwierdzenia, że dane zagrożenie istnieje. Jej ustalenia należy oceniać razem z innymi dowodami, z należytą ochroną danych i prawami osób, których dotyczy.
Podobne kwestie pojawiają się w bezpieczeństwie morskim. Przez MCM Indonezja i Australia omawiały wzmocnienie nadzoru, patroli i egzekwowania prawa na wodach indonezyjskich, w tym na Morzu Natuna Północnym.
Na poziomie podregionalnym SRM zajął się skoordynowanymi patroli, wymianą informacji, wspólnymi ćwiczeniami, reakcjami na nielegalny, nieudokumentowany i nieraportowany połów (IUU) oraz ochroną infrastruktury podmorskiej.
Dwa kanały współpracy mogłyby się wzajemnie wzmacniać w budowaniu świadomości środowiska morskiego. Jednak ich wartość nie może być mierzona jedynie liczbą ćwiczeń lub podjętych działań.
Pytania o istotności to, czy koordynacja czyni informacje bardziej użytecznymi, czy wyjaśnia odpowiedzialności i czy poprawia reagowanie na problemy transgraniczne.
W zakresie bezpieczeństwa cyfrowego i morskiego widać, że wyzwanie polega nie na samym ustanawianiu narzędzi współpracy, lecz na tym, by były one powiązane z jasnymi władzami, procedurami i działaniami następczymi. Oceny mechanizmów regionalnych powinny identyfikować, które elementy działają, a gdzie pozostają luki.
Ocena wyników
Indonezja i Australia będą wspólnie prowadzić ocenę skuteczności SOCTPF poprzez konsultacje z państwami członkowskimi. Proces ten może stanowić punkt wyjścia do określenia, czy forum rzeczywiście wzmacnia koordynację bezpieczeństwa, a nie tylko realizuje zaplanowaną agendę.
Ocena powinna wykraczać poza liczenie spotkań, działań czy opracowanych dokumentów. Bardziej wymierne miary obejmują to, czy odpowiedzialność stała się jaśniejsza, wymiana informacji poprawiła się, zalecenia zostały wdrożone, a państwa uczestniczące lepiej potrafią koordynować odpowiedzi w różnych jurysdykcjach.
Te wskaźniki są propozycjami analitycznymi, a nie oficjalnie ustalonymi kryteriami oceny. Niemniej jednak ocena oparta na wynikach jest konieczna, aby prowadzić do ulepszeń, a nie jedynie rejestrować zakończone działania.
Odkrycia mogłyby także pomóc Indonezji w przeglądzie zależności między współpracą dwustronną a podregionalną. Jeśli partnerstwa dwustronne doprowadzą do silniejszych zdolności lub nowych procedur koordynacyjnych, ich potencjalne korzyści dla współpracy regionalnej mogłyby być rozważone zgodnie z mandatem odpowiednich forów.
Z kolei potrzeby zidentyfikowane na poziomie podregionalnym mogłyby pomóc określić priorytety dla partnerstw bilateralnych.
To podejście nie wymaga łączenia wszystkich mechanizmów ani standardyzowania polityk państw. Każdy kraj zachowuje własny system prawny, zdolności i interesy.
To, co trzeba wzmocnić, to efektywna współpraca między nimi, aby te różnice nie utrudniały wspólnej reakcji, gdy zagrożenia wymagają działania kolektywnego.
Regionalne przywództwo Indonezji można testować w konkretnych działaniach. Jej rola nie może być wykazana wyłącznie przez goszczenie spotkań ani popieranie wspólnych oświadczeń.
Indonezja musi być w stanie zidentyfikować luki w koordynacji, promować odpowiedni podział obowiązków i zapewnić, że korzyści ze współpracy będą mogły być oceniane.
Ocena SOCTPF to okazja, by rozpocząć ten proces poprzez jasno zdefiniowany mechanizm. Jej wyniki mogą wskazać kierunki ulepszeń samego forum, a jednocześnie dostarczyć lekcji dla szerszej współpracy w zakresie bezpieczeństwa.
Ostatecznie siła regionalnej odpowiedzi nie zależy od liczby istniejących forów, lecz od tego, jak skutecznie państwa je wykorzystują, by się uzupełniać.
Indonezja może wzmocnić swoje przywództwo, zapewniając, że współpraca wykracza poza zobowiązania dyplomatyczne i przynosi skuteczniejszą koordynację wobec zagrożeń transnarodowych.
*Martha Herlinawati Simanjuntak jest dziennikarką w agencji prasowej ANTARA
Wyjaśnienie:
Poglądy i opinie wyrażone tutaj należą do autorki i niekoniecznie odzwierciedlają oficjalną politykę ani stanowisko agencji ANTARA.