Na przestrzeni lat duże przedsiębiorstwa podążały za nieuniknioną geografią w Indonezji.
Standardowe zasady dla założyciela krajowej firmy mówiły, że trzeba kiedyś zasmakować życia w świetle Dżakty i odsunąć na bok rozwój regionalny. Definicja legalności korporacyjnej wydawała się domeną miasta stołecznego, w którym mieszczą się wieże Sudirmana, krajowe organy regulacyjne i duże instytucje finansowe.
To powiedziawszy, za ciężarem gospodarczym Jawy kryje się intrygująca historia, która jest wyryta na całej wschodniej Indonezji. Dużo wcześniej niż nowoczesne łańcuchy dostaw znalazły oparcie na brzegach Jawy, kupcy z Południowego Sulawesi żeglowali po szlakach morskich rozciągających się od Zatoki Syjamskiej aż po północne wybrzeża Australii. Dziś to wiekowe dziedzictwo przetrwało nie tylko jako mit historyczny, ale także jako udany i bardzo solidny zdecentralizowany model kapitalizmu.
Historia przedsiębiorczości Bugis/Makassar to inspirujący i żywy dowód na to, że Jakarta nie ma monopolu na gospodarczą myśl. Ci biznesmeni stworzyli konglomeraty warte biliony rupii, ale nigdy nie opuścili swoich regionów.
Silnik kulturowy: Honor, hart ducha i morskie korzenie
Należy najpierw przyjrzeć się architekturze kulturowej stojącej za modelami biznesowymi Bugisów i Makassarów, aby zrozumieć, dlaczego Bugisowie i Makassarowie nie podążają za jawajskim podejściem do biznesu. Ich regionalna tożsamość opiera się na podwójnych pojęciach siri’ na pacce: surowym osobistym honorze (siri’) i współczuciu, a także solidarności dla wspólnoty (pacce). To poziom osobistej wytrwałości, sprawiedliwości i samodzielności, który nie ustępuje niczego.
Siri’ na Pessea to praktyczny światopogląd opracowany na otwartym morzu. Kupcy Bugisów i Makassarów rozwinęli daleko idące sieci handlowe w całej Azji, na długo przed pojawieniem się współczesnych granic, posługując się ikonowymi drewnianymi szkunerami pinisi jako środkami transportu. Morze ofiarowało tym wczesnym kupcom dwie ważne lekcje: pierwsza była nauka, jak kontrolować niedopuszczalnie wysokie ryzyko w niepewnym świecie; druga – jak identyfikować lukratywne możliwości ekonomiczne poza ich geograficzną sferą widzenia.
Ugruntowane imperia: Wieże Makassar
Siła gospodarcza tego regionu nie jest widoczna nigdzie bardziej niż w rozległej stolicy Południowego Sulawesi, Makassarze, która stanowi główny port handlowy na wschodnią część kraju.
Wieża Kalla wznosi się ostro nad linią wybrzeża miasta i stanowi imponujące materialne odzwierciedlenie ambicji korporacyjnych w regionie. Grupa Kalla zaczynała jako mała regionalna firma handlowa w 1952 roku pod kierownictwem Hadji Kally i Hajjah Athirahi. Następnie przekształciła się w potężny ośrodek infrastruktury, energii zielonej, logistyki, nieruchomości i motoryzacji. Rodzinny biznes rozwijał się pod kierownictwem byłego wiceprezydenta Jusufa Kally oraz kolejnych pokoleń, na całej Sulawesi i na rynkach krajowych. Co najważniejsze, centrum ciężkości Grupy Kalla nie przeszło na Jawę, gdy grupa przekształciła się w ogromne przedsiębiorstwo narodowe. Pozostała silna w Makassarze.
Niespełna na rogu znajduje się fascynująca historia Grupy Bosowa, założonej przez Aksę Mahmuda w 1973 roku. Choć początkowo był to mały dealer samochodów, Grupa Bosowa szybko zdywersyfikowała działalność w cement, drogi płatne, górnictwo, rolnictwo i usługi finansowe. Wcinając się w lokalną konkurencję, Grupa Bosowa zbudowała silną pozycję w produkcji cementu, łańcuchach dostaw cementu i logistyce w całym regionie Wschodniej Indonezji, co skutecznie przekształciło regionalny atut strategiczny w nieodpartą ekonomiczną fosę.
Jak pokazują te grupy biznesowe, opanowanie głównych kanałów dystrybucji i przejęcie przewagi nad infrastrukturą, a także nad głównymi liniami dystrybucji, w Indonezji Wschodniej zapewnia pewien rodzaj strategicznego „dźwigni rynkowej”, którą dla wielu tradycyjnych, Jakarta-centrystycznych korporacji trudno odtworzyć.
Siła Merantau: Rozszerzanie na rubieży
Podczas gdy niektórzy tytani biznesu utrzymują swoje główne bazy w Makassarze, inni eksportują ten potężny duch kupiecki poprzez tzw. merantau: głęboko zakorzenioną kulturową tradycję opuszczania rodzinnego kraju w poszukiwaniu fortuny, niezależności i dziedzictwa w odległych krainach.
Zwróć uwagę na niezwykłą podróż Andi Syamsuddina Arsyada, który obecnie znany jest w całym kraju jako Haji Isam. Jego droga, która zaczęła się w Bone, na Południowym Sulawesi, przyjęła znaczący obrót nie w Makassarze ani w Dżakarcie, lecz w odludnych krainach Batulicin w Południowym Kalimantanie, krainie obdarzonej obfitymi zasobami naturalnymi. Haji Isam, który zaczynał karierę jako operator ciężkiego sprzętu w lokalnych kopalniach, skorzystał z etyki pracy Bugisów, skłonności do wysokiego ryzyka i zmysłu biznesowego, aby założyć Grupę Jhonlin, która obecnie obejmuje wydobycie węgla, żeglugę morską, lotnictwo, rafinację oleju palmowego i produkcję bioenergii.
Zdolność Haji Isama do wkroczenia na rubieże, daleko od rozwiniętego centrum z zasobami, i zbudowania od podstaw złożonego i wertykalnie zintegrowanego łańcucha dostaw przemysłowych stała się przykładem tego, do czego potrafią doprowadzić diaspor Bugisów. Co więcej, dzięki błyskawicznej transformacji w znaczące centrum biznesowe w regionie, Batulicin w Południowym Kalimantanie jasno pokazał, że odległy rejon, oddalony od tradycyjnego ośrodka biznesowego Centralnej Dżakarty, może wciąż wywierać ten sam wpływ rynkowy co tradycyjna sala zarządu w tym samym miejscu.
Model dla zdecentralizowanej przyszłości Indonezji
Sukces tych gigantów Bugisów i Makassarów stanowi lekcję strategicznego planowania na przyszłość kapitalizmu indonezyjskiego, zwłaszcza w kontekście przyspieszającej decentralizacji administracji z Jawy w kierunku Nusantara (IKN) w Wschodnim Kalimancie.
Najważniejsze wnioski z tych regionalnych konglomeratów:
- Blisko surowców: Operacyjne fortezy są ustanawiane w najbliższym sąsiedztwie surowców i strategicznych dróg dostępu do centrów rolniczych i handlowych, z celem generowania długoterminowych korzyści kosztowych;
- Dominacja na rynkach wtórnych: Poprzez zajmowanie udziału w miastach regionalnych o szybkim tempie wzrostu, długoterminowe marże zysku mogą być osiągane przy mniejszej bezpośredniej konkurencji;
- Inwestowanie zysków firmy z powrotem w region: Lokalne infrastruktury pomagają tworzyć realną lojalność lokalną i zapewniają solidne, samowystarczalne źródła talentów.
Przez pokolenia uznawano, że wszystkie drogi do sukcesu korporacyjnego prowadzą przez Jawę. Jednak trwały wpływ kupców Bugis i Makassar jest namacalny i wyraźnie widoczny. To potężne imperia korporacyjne, które są dumne ze swojego żeglarskiego dziedzictwa, rozumieją złożone łańcuchy dostaw i postrzegają cały archipelag nie jako granice gospodarki, lecz jako rozciągniętą możliwość. to ich fundamenty, których źródeł nie definiuje adres w Dżakarcie.
Autorem tego artykułu jest Donny Syofyan, wykładowca na Wydziale Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Andalas.
